Kültürel

Yörük Ali Efe

1

Şu Dalma’dan geçtin mi
Soğuk ta sular içtin mi
Efelerin içinde
Yörük de Ali’yi seçtin mi
Hey gidinin efesi, efelerin efesi

Sarıtekelilerin Abdi emmiden olma, Atmacaların Fatma anadan doğma aslan parçası bir oğlan doğdu. Duyduk duymadık demeyin ey ahali!

Egenin efesi de zeybeği de çoktur. Emme şimdikiler zeybeği oyun havası sanır olmuş. Zeybek dedin mi tam bir Türk köylüsü gelmeli aklına. Mert, cesur, atılgan, mazluma dost, gözünü budaktan sakınmayan, bayrağını yere düşürmeyen, haksızlığa düşman; zeybek işte o er kişiye denir.

İşte evlatlarım, Yörük Ali’m de öyle bir zeybek. Daha altı bezli çocuk iken Atçalı Kel Memed Efe’nin kahramanlıklarını doldurmuş anacığı kulağına. Küçüklükten “Ben de büyünce zeybek olacağım” der başka da bir şey demez imiş.

Şu Dalma’nın çeşmesi
Ne hoş olur içmesi
Yürük Ali’yi sorarsan
Efelerin seçmesi
Hey gidinin efesi, efelerin efesi

Zamanın ne hükmü var akmaktan başka; sene çarçabuk dönmüş gelmiş 1916’ya, Osmanlı Ordusu savaş var demiş, gözünü budaktan sakınmadan Kafkas cephesine koşmuş efelerimin her biriciği. Düşmanla canla başla, varla yokla savaşmışlar. Yunan çizmesi topraklarımızı çiğneyecek, dağlarımızda çeteleşiyor, denilince koşmuş kendi köyüne. Bildiği dağlar, bildiği toprak. Gelince de boş durmamış emme. Alanyalı Molla Ahmed Efe’nin kumandasında bulunan zeybeklere dahil olmuş. Alanyalı Efenin bir çatışmada şehit düşmesiyle birlikte Yörük Başı” manasına gelen Efe” namını almış. Gari o Yörük Ali Efe’mdir bu saatten sonra.

Cepkeninin kolları
Parıldıyor pulları
Yürük de Ali geliyor
Açıl Aydın yolları
Hey gidinin efesi, efelerin efesi

Aydın topraklarını işgal eden Yunan düşmanından kurtulmak için toplanan milislerin “Birlikten Kuvvet Doğar” atasözünden ilham alarak bir emir komuta altına alınmaları kararlaştırılmıştı. Bu düşünceden hareketle Milli Menderes ve Aydın Alayları kurulmuştu. Yörük Ali Efe’ye mensup kuvvetler Milli Aydın Alayı’nı teşkil ediyorlardı. Alayın karargâhı Çayyüzü Köyü’nde kurulmuştu. Alay komutanı Zekai Bey ve subayları, Batı Cephesi’nde çarpışmalar sırasında şehit olan er, efe ve subayları burada bir şehitlik oluşturarak gömmeye karar verdiler. Böylece Milli Mücadele’nin ilk şehitliğini tesis etme onuruna eriştiler. Şehitliğin ortasına da hepsinin adını üzerinde taşıyan bu ilk anıtı yaptırdılar.
VATAN İÇÜN ÖLENLER BURADA YATIYOR. MİLLİ AYDIN ALAYI’ MART 336 (1920)

وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فٖي سَبٖيلِ اللّٰهِ اَمْوَاتٌؕ بَلْ اَحْيَٓاءٌ وَلٰكِنْ لَا تَشْعُرُو

 “Allah yolunda öldürülenler için “ölüler” demeyin. Hayır, onlar diridirler, fakat siz bilemezsiniz.” (Bakara Sûresi, 2/154)

15 Mayıs 1919 yılında Yunan, İzmir’e çıkartma yapınca, İzmir dolaylarını, civarlarını yakıp yıkmaya başlamış. Etmediği zulüm kalmamış. Bunu haber alan zeybeklerin başında Yörük Ali Efe, Kıllıoğlu Hüseyin Efe ve daha niceleri işgalci Yunanlara karşı var güçleri ile savaştılar. Serden geçtiler, vatandan geçmediler. 16 Haziran 1919’da Malgaç’daki tren istasyonunda işgalci Yunanlara düzenledikleri sürpriz baskınla birlikte düşmana büyük zayiat verdiren zeybeklerim, Kurtuluş Zaferi’nin ilk çerağını buradan uyandırmıştır.

Eğer bir gün yolunuz Aydın ve civarlarına düşerse Nazilli’yi geçip Umurlu’ya gelince ilk ışıklardan sağa dönerseniz sizi Çayyüzü Şehitliği levhası karşılar. Biraz yol alıp levhayı takip ederseniz asırlık zeytin ağaçlarının gölgesinde büyülenmemeniz imkansızdır. Ve o milli mücadele ruhunu ağaçlarından toprağına, havasına; çeşmesinden akan suyuna kadar iliklerinizde hissedersiniz.

Mola verip bir de Yörük Ali Efe’nin ellerinden öpmek isterseniz eğer Yenipazar’ın ağaçlıklı yollarından mutlaka geçip, milli mücadelede kullanılan evini ziyaret edin derim.

İşte evlatlarım Yörük Ali Efe’m ve adı sanı duyulmamış nice efelerim öyle bir zeybekti.

Ceddini öğrenmeye ve yad etmeye ant içmiş çocuk… Hasret ve hürmetle ellerinden öperim.

Aydın dağın oydular
Çalıya da martin koydular
Yürük Ali’nin adını
Hazreti Ali koydular
Hey gidinin efesi efesi, efelerin efesi

Rukiye Ersoy
Her şey hikayeyken bizde kendi hikayemizin peşine düşmüş bir yolcuyuz.

Bilinçli İnternet Kullanıcısı

Önceki içerik

Ergenlikte Okul Başarısı

Sonraki içerik

1 Yorum

  1. Yolum geçerse muhakkak ziyaret etmek isterim.. Teşekkürler 🌺

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir