Karluklar

Karluklar devlet kurmadan yüzyıllar önce kendi boylarıyla anılmaya başlayan ve otoriteleri ile  varlıklarını sürdürebilen kadim bir Türk boyuymuş. Türk boy ve aşiret yapısı içerisinde “On Oklar” boyundan gelmişler ve “Üç Oklar” olarak anılmışlar.

Türkçede kar yığını olarak kullanılan Karlık kelimesi, kaynaklardaki telaffuz farklılıkları sebebi ile zamanla Karluk olarak  söylenmeye başlamış.

Karluklar kendilerini “Türkmen” olarak ifade ediyorlarmış. Hatta teşkilatlanmalarına da “Türkmen”  derlermiş. Karluk devletinin yıkılmasından sonra, Karahanlılar ve Selçuklulara kadar uzanan süreç boyunca “Türkmen” ifadesi kullanılmaya devam etmiş.

630’lu yıllarda Göktürk Devletinin yıkılmasının ardından 20 yıl boyunca bağımsız olarak yaşamışlar. 650 yılında ağır bir mağlubiyete uğrayarak Çin esareti altına girmiş ve Peiting adlı eyalete bağlanmışlar.

Çin’e bağlandıktan kısa bir süre sonra “Kül Erkin” unvanıyla kendi boyunu yöneten Üç Oğuz beyi, “Yabgu” unvanı alarak tüm On-Ok’ların başına geçmiş. Üç Oğuzlar, Tüm “On-Ok” toplumunun Yabguluğunu aldıktan sonra büyük bir orduya ve güce erişmiş. Bu güç birliği ile otoritesini ilan eden Yabgu, 665 yılında Balasagun’u da başkent yaparak bağımsızlığını ilan etmiş ve birlik Karluklar olarak anılmaya başlamış.

680 yılında Göktürk Başbuğu Kutluk Kağan Çin’e isyan başlatmış. Bu isyan ile  Türk boyları Kutluk Kağan etrafında toplanmaya başlamış. Karluklar, önce Kutluk Kağana itaat etmeyi reddetse de Kutluk Kağandan sonra yönetime geçen kardeşi Kapagan Kağan Karlukları hakimiyetleri altına almayı başarmış.

734 yılında 2. Göktürk devletinde Bilge Kağan’ın ölümü ile iç karışıklıklar yaşanmaya başlamış. Oğlu Tengri Kağan’ın yaşının küçük olması, Bilge Kağan’ın yerine geçecek bir varis bulunmaması, akıl hocası ve vezir olan Tonyukuk’un da yaşının ilerlemiş olması sebebiyle bir boşluk yaşanmış. Göktürk’ler üzerinde Çin baskıları da artmaya başlamış.

742 de Karluklar, bu yönetim boşluğu döneminde diğer Türk boylarından olan Basmiller Uygurlar ile güç birliği yaparak Basmil liderini Kağan ilan etmişler.

Uygurlar, Basmil ve Karluklar üzerinde hakimiyet kurarak yönetimi ele geçirmiş ve 2. Göktürk devletini yıkarak Türk birliklerini Uygur devleti olarak yeniden ayağa kaldırmış.

751 yılında meydana gelen Talas Savaşında bahsi geçen birliklerin önemini unutmayalım. Bu savaş neticesinde, Abbasiler dönemindeki Müslüman Arapların vesilesi ile Karluklar İslamiyet’i kabul eden ilk Türk birliği olmuş. Detayları Uygurlar yazısında bulabilirsiniz.

Uygurlar ve Karluklar Talas mağlubiyeti sonrası Türk coğrafyasında varlığını sürdürebilen adını tarihe geçiren iki büyük Türk devletidir.  Bu iki devlet bir süre Çin’in bozguncu politikalarına maruz kalmayan Türk devletleri olarak huzur içerisinde varlıklarını sürdürmeye devam etmiş.

Karluk Devleti döneminde Uygurlar önemli bir güce sahipmiş. Şehir düzenine geçen, ticaretle uğraşan ve yüksek refah seviyesine sahip Uygurlar, Karluklar üzerinde pek baskı kurmamış.

Fakat 756’da Uygurlar tarafından Turfan bölgesinden sürüldükten sonra, Arap-Çin savaşının yaşandığı Talas bölgesine yerleşmişler ve 766’da Türgiş devletini yıkıp “Türkmen” unvanıyla kendi devletlerini ilan etmişler.

Karluk ve Uygur Devletleri Türk coğrafyasında Türklüğü yaşatan iki büyük Devlet olarak varlıklarını 840 yılına kadar devam ettirmiş.

840 yılına gelindiğinde Türk dünyasında Göktürklerden sonra ikinci Türk Birliği hareketi başlamış. İç çekişmelerle zayıflayan Uygur Devleti kuzeyden gelen Kırgızların saldırısıyla yıkılmış.

Uygur Devletine bağlı olan Türk Boylarından önemli bir kısmının liderliğini yapan Arslan Kara Han, Uygurların yıkılmasından sonra kendisini tüm Türklerin lideri ilan etmiş. Önce Kırgız saldırıları sonucunda yıkılan Uygur Devletine bağlı Türk boylarını, sonrasında Karlukları teşkil eden Üç Oğuz Boylarından olan Yağma ve Çiğil boylarını kendisine bağlamış. Aynı lider etrafında güçlerini birleştiren Türk Boyları Arslan Kara Han liderliğinde yeni bir devletin temellerini atmışlar. Yani Karahanlılar.

O zaman Karahanlılar ile yolculuğumuza devam edelim.