Yazar 920-958 yılları arasında Karahanlıların hükümdarı olan Satuk Buğra Han, 932 yılında İslamiyet’i kabul ederek Karahanlıların ilk Müslüman Türk hakanı olmuş. Türk topluluğunun kitleler halinde İslam’a girmesinin önünü açan Satuk Buğra Han, Müslüman oluşunun ardından Abdülkerim ismini almış.
Satuk Buğra Han’ın İslam oluşu ile ilgili bir çok rivayet zikredilmiş.
Rivayetlerden en çok gözümüze çarpan, İran asıllı Samani Devleti’nin şehzadesi olan Ebû Nasr ile ilgili.
Türkçe tezkirelerde anlatıldığına göre Satuk Buğra Han, henüz çocuk yaşlarda iken Artuç şehrinde bulunan Sâmânî şehzadesi ve âlimi Ebû Nasr ile tanışmış ve sohbetlerinden ve İslam’ı anlatışından etkilenmiş. Sonrasında İslamiyet’e karşı derin bir ilgi duymaya başlamış. Bu rivayet ilk defa Tezkire-i Satuk Buğra Han’da yer almış. Yine aynı eserde geçen menkıbe de şöyle; Satuk Buğra Han, Müslüman olmadan önce gördüğü bir rüyada nur yüzlü bir zatla karşılaşmış, bu zat kendisini İslam dinine davet etmiş ve hidayete ereceğini müjdelemiş.
Bazı tezkire nüshalarında Hz. Muhammed’in (s.a.s) Miraç gecesinde Satuk Buğra Han’ın ruhunu gördüğü ve Hz. Cebrâil’in onu “Türkler arasındaki büyük İslam hükümdarı” olarak tanıttığı anlatılmış.
Bazı rivayetler de Satuk Buğra Han, İslamiyet’i kabul etmeden önce av sırasıda Hızır (a.s) ile karşılaşmış ve ondan manevî nasihatler almış.
Bazı Doğu Türkistan nüshalarında Ebû Nasr’ın yanında bulunan âlimlerden biri olarak zikreden Ebü’l-Hasan Muhammed b. Süfyân el-Kelemâtî’den Kur’an okumayı ve temel dinî bilgileri öğrenmiş ve kalbi İslam’a ısınmış.
Bazı Tezkire nüshalarında, Ebû Nasr’ın yanında bulunan müridlerden biri olan Ebû Ya’kûb Yûsuf, Satuk Buğra Han’ın gizlice namaz öğrenmesine yardım etmiş.
Satuk Buğra Han’ın yaşadığı dönemde Mâtürîdîlik Semerkant’ta hızla yayılmış. Karahanlıların benimsediği akaid büyük ölçüde ehli sünnet olan Mâtürîdî çizgisi olmuş.
Buhara’da yetişen Hanefî fakihlerinden Ebû Hafs es-Sağîr el-Buhârî Karahanlılara öğrenci gönderen ilim halkasının önemli isimlerinden biriymiş.
Özellikle Uveysî geleneğinde, Hâce Ebû Bekir’in Satuk Buğra Han’ın manevî terbiyesinde bulunan velilerden biri olarak zikredilmiş.
Taşkent çevresinde faaliyet gösteren Hanefî âlimlerden olan Ebû Bekir Muhammed eş-Şâşî Türkler’in İslamlaşmasına katkı sağlayan ilim çevreleri arasında zikredilmiş.
Modern tarihçilerin çoğu, Satuk Buğra Han’ın tek bir kişinin değil, Horasan ve Mâverâünnehir’den gelen Hanefî âlimler, sûfîler ve Müslüman tüccarların oluşturduğu çevrenin etkisiyle İslam’ı benimsediğini değerlendirmekte.
Satuk buğra Han’ın İslam oluşu ile,
- İlk medreseler açılmış
- Hanefî fıkhı resmî mezhep olarak benimsenmiş
- Mâtürîdî akaidi yayılmış
- Kadılık teşkilatı kurulmuş
- Vakıf sistemi gelişmiş
Yani Karahanlılar yalnızca bir devlet değil, yeni bir medeniyet inşa etmişler.
Peki Karahanlı’ların yükseliş devri ile bayrağı Selçuklulara devredişi nasıl olmuş?
Yorumlar