Güzeli Güzel’le Görmek

Ayasofya Camii’ndeki, Hazreti Hüseyin Efendimiz’in (r.a.) isminin Kazasker Mustafa İzzet Efendi tarafından celi sülüs hattıyla nakşedildiği şaheser levhayı seyrinize bırakıyoruz. Aynı zamanda bu levhada hattatın imzası da dikkatlere şayandır.

Sülüs hattı, kadim kaynaklarımızda ümmü’l-hat olarak isimlendirilmiş, sülüs yazıya mana itibariyle de yazının anası denmiştir. Günümüze kadar nice güzel kelamları, hem ibret nazarıyla görmemize vesile olmuş hem de zevk-i selim olmamız hususunda adeta bir ana gibi sarmalamış, bizlerle kucaklaştırmıştır. Kullanım alanı geniştir. Bu sebeple sülüs hattını diğer yazı çeşitlerine göre daha sık görebiliriz.

Bazen, secdede Rabbiyle buluşan bir mü’minin namaz sonrası başını kaldırdığındaki o muhteşem kubbe ve kuşak yazılarıyla mest ü hayran olması, bazen de caminin duvarlarını süsleyen levhalardaki seyirle, yakînen “Allah” dedirtir insana. Adeta Rabbiyle muhabbet tazeletir. Kişi dinlenir; bedeni, zihni, kalbi arınır; sekînet ve sürurla huşû içinde camiden uğurlanır.

Bazen de camiye sadece namaz kılmak için girmezsiniz belki yurt dışından gelmiş bir turistsinizdir belki fotoğraf çekmek için oradasınızdır. Caminin bahçesindeki kitabeye hayran kalıp ânı kaydetmek istemişsinizdir. Deklanşöre basarsınız ve o sesle birden, tevafuk bu ya, Ezân-ı Muhammedî başlar. Cemaat toplanıyor, saflar sıklaşıyor, yazılar dahî safa dahil oluyor adeta. Siz de ilk olarak bir merak duygusuyla içerideki yazı sofrasına oturmuşsunuzdur. Fotoğraflar çekiliyor fakat gördüğünüzle ekrandaki aynı değil, mutmain olamıyorsunuz. Gözün gördüğünü ne yazık ki makinalar fotoğraflayamıyor.

Belki de şundandır, ne dersiniz? O şevkin Sahibi’nin (c.c.) verdiği gözle görünce yazıyı, içinizde bir his uyanıyor. Buna kalp, akıl, beden de dahil olup hepsi aynı anda, aynı yerde tevhid olunca O’nu (c.c.) buluyor kişi. Bazen camide, bazen de bir kitabe veya kırık bir çeşme yazısında su gibi akıyor sinelere. Celle Celalühû…

Fatih Hırka-i Şerif Cami’nde bulunan, Celi sülüs hatla yazılmış hadis-i şerif. “Bismillâhirrahmânirrahîm miftâhu külli bâbin: Besmele her (maddi ve manevi) kapının anahtarıdır.”

Sülüs yazı heybetli, saltanatlı ve sanatlı bir yazıdır. Harekelidir. Aynı zamanda tirfil, tırnak gibi süslemelerle de yazının oturuşundaki boşluk-doluluk oranı ayarlanıp ahenk sağlanır.

Sülüs yazının kullanım alanlarından şöyle bahsedebiliriz:
Mesela -yukarıda bahsettiğimiz gibi- camilerde sıkça karşılaşırız sülüs hattıyla; zaten yazı ile camiyi birbirinden ayrı tutamayız iç içe geçmiştir, adeta İslam medeniyetinin kalbidir.

Sülüs levhalar aynı zamanda evlerimizde, tekkelerde ve çeşitli mekanlarda duvarlarımızı süsler. Geçmişimiz ve geleceğimizle bağlarımızı diri tutar. O idrakle, anda kalmamız hususunda bize yardım eder. Dünyayı unutturur, ahiret yurdunu hatırlatır. Allah güzeldir, güzelliği sever fehvasınca bizi de güzelleştirir. Yeni âlemlerle tanıştırır, gönül penceremizi açar.

Osmanlı kabir taşlarında da sülüs yazıya rastlamak mümkündür. Ölümü bile güzelleştirmiş ecdadımız. Kitap kapakları, türbelerdeki sanduka örtülerimiz ve kitabelerimiz de bu sanatlı yazıyla yazılmıştır. Yazıyı yazdıran Yüce Kudret (c.c.) hep mest ü hayrette bırakır bizi.

Sülüs yazının daha geniş kalem ucuyla yazılmış olanı celi sülüs olarak adlandırılır. Celi sülüs ile istif yapılır. Yani manası ve harflerin birbiriyle uyumlu duruşuna göre harfler kelimelere, kelimeler söze dönüşür. Ona göre yerleştirme yapılır. İstifli yazılarda okumaya genellikle sağ alt köşeden başlanır. Yazıda İsm-i Celâl veya İsm-i Nebî varsa hürmeten yukarıya doğru yazılıp yerleştirilir.

Aşağıdaki levhada Süleyman Vasfi Efendi’nin h.1326 tarihli sülüs/celi sülüs hattıyla yazmış olduğu beyiti seyrinize bırakıyoruz:

Ehl-i diller arasında aradım kıldım talep
Her hüner makbul imiş illâ edeb illâ edeb
“Edeb Yâ hû”

İnşaallah haftaya seyrimize ta’lik yazıyla devam edeceğiz.