Nedir Bu Şellak?

Daha önce Sümbül Sokak’ta katkı maddelerinden genel itibariyle bahsettiğimiz bir yazımız yayınlanmıştı. Bu yazıda ise çokça sorulan, özellikle çocuklara yönelik şekerleme, draje ve çikolata ürünlerinde karşımıza çıkan şellaktan bahsedeceğiz. Şellak, gıda ürünlerinde kullanımına izin verilen katkı maddeleri arasında parlatıcı sınıfında E904 koduyla yer alan bir katkı maddesidir. Bu kodu bilmeniz etiketlerde farkındalık sağlamanız adına önem arz ettiği için özellikle yazıyoruz. Çünkü firmalar çoğu zaman şellak açıklaması yerine sadece E904 koduyla beyan yükümlülüklerini yerine getirebilmektedir.

Bahsettiğimiz katkı maddesi diğer birçok katkı maddesinden farklı olarak laboratuvarda üretilen bir kimyasal madde değil belki ama içeriğini bilmeniz ne kadar hoşunuza gider, orası ayrı bir tartışma konusu. Bu katkı maddesi, doğal olarak lanse edilse de Coccus Lacca isimli böceğin dişilerinden elde edilen bir salgı maddesidir.  Evet, bir böcek tarafından salgılanan bu madde, çeşitli işlemlerle biriktirilerek draje ve şekerlemeleri parlatmak adına gıda endüstrisinin hizmetine sunulmaktadır. Diğer bir deyişle drajeler ve şekerlemeler sırf daha “parlak” görünsün diye her şeyi göze alan gıda endüstrisi bir böceğin salgısını kullanmaktan da çekinmemektedir.

Peki doğal olarak lanse edilen bu katkı maddesinin bir böcek salgısı olduğu bilinse, kim yemek ister? Ayrıca, içeriği yazılmayarak belirli kodlarla önümüze sunulan böcek salgısı olan bu katkı maddesi acaba helal mi tabi ki de yemeden önce bilmek isteriz.

İlk olarak şellak maddesinin elde edildiği Coccus Lacca böceğini biraz tanıyalım. Gomalak böceği olarak da bilinen Coccus Lacca Hindistan ve Güney Asya’da görülen bir ağaçta beslenerek hayat süren bir böcektir. Gözenekleri arasındaki koruyucu bir örtünün içinden lak adı verilen zamklı bir madde çıkmaktadır. Şellak, böcekten elde edilen işte bu maddenin biriktirilmesi, ezilerek yıkanması ve kurutulmasıyla üretilmektedir. Temel itibariyle bir böceğin salgısının kaynak alındığı bu parlatıcı katkı maddesi çikolata kaplamalı drajeler, şekerlemeler ve hatta kimi ülkelerde elmanın mumlanması için kullanılmaktadır. Bu maddenin kaynağındaki sıkıntıdan ziyade kullanım alanlarının dönüşümü de ayrıca düşündürücüdür. Öyle ki, bugün çocukların tükettiği draje veya şekerlemelerde yer alan bu madde 20. yüzyıldan hemen önce mobilyacılıkta cilalama malzemesi olarak kullanılıyordu.

Şellak, üretiminin yapıldığı ülkeler yönüyle de ele alınması gerekmektedir. Ülkemizde üretilen birçok üründeki katkı maddelerinde olduğu gibi şellak da ithal edilmektedir. Günümüzde yıllık üretiminin ortalama 20 bin ton olduğu tahmin edilen şellak yoğun olarak Hindistan’da üretilmektedir. Şellak maddesinin bir böceğin salgısı olmasının yanı sıra farklı açılardan da tüketilebilirliği veya helalliği sorgulanabilir. Neden mi? Şellak; amonyak, sodyum borat, sodyum karbonat ve sodyum hidroksit gibi bileşenler içinde çözünebilirken, alkolde çözündüğü zaman, etanol ve metanol ile sağlam ve sert bir tabaka oluşturur. Gıda ürünlerinde kullanılan şellak ülkemizde üretilmeyerek ithal edildiği için tüketiciler açısından bu bileşenin hangi bileşenler ile çözündürüldüğü, etanol ile işlem görüp görmediği ise bilinmemektedir.

Helal sertifikasyon kurumları şellak maddesi bulunan ürünlere helal sertifikası vermezken bu katkı maddesi koşer1 açısından uygun bulunabilmektedir. Sonuç olarak birçok üründe kullanılmasına rağmen helal olmayan bir katkı maddesinden bahsettiğimizi söyleyebiliriz. Gıda ürünlerinde şellak kullanımının sağlık açısından bilinen bir zararı olmamasına rağmen böcek kaynaklı olması kişilerde alerjik reaksiyonlara sebebiyet verme riskiyle ve üretimi aşamasında ezilmiş böcek parçaları içerebilme ihtimaliyle ayrıca değerlendirilmelidir #NeYediğiniziBilin

¹Koşer: Yahudilere göre yenilmesinde ve kullanılmasında sakınca bulunmayan ürünlerdir.