Yazar Nevşehirli Damat İbrahim Paşa eski ismi Muşkara olan Nevşehir’de tahminen 1662 tarihinde doğmuştur. Babası İzdin Voyvodası Sipahi Ali Ağa, annesi Fatma Hanım’dır. İbrahim Paşa iş bulmak ve akrabalarını görmek için 1689 tarihinde İstanbul’a gelmiş, akrabası Mustafa Efendi’nin aracılığıyla sarayda önce Helvacılar sonra Baltacılar Ocağı’nda çalışmıştır. Sarayda Dârüssaâde ağası yazıcı halifeliğine kadar yükselmiştir. Bu görevi gereği II. Mustafa’nın bulunduğu Edirne Sarayı’na çağrılmıştır. Bu vesileyle Şehzade Ahmet’i yakından tanıma fırsatı bulmuş, şehzadenin güvenilir adamı olmuş ve gizli işlerinde görev almıştır.
Sultan III. Ahmet padişah olunca İbrahim Paşa’yı kendisine sadrazam yapmış, kızıyla evlendirmiştir. Böylece İbrahim Paşa damadı olmuştur. Paşa ülkeye yenilikler getirmiştir. Lale Devri onun döneminde olmuştur. Sanatçıları ve edebiyatçıları korumuş onlara ayrı bir önem vererek yardım etmiş, matbaa da ilk onun zamanında kurulmuştur. İstanbul’da sıklıkla görülen yangınları önlemek amacıyla Davut Ağa’ya tulumba ile yangın söndürmek için bir teşkilât kurdurtmuştur. Çok hayırsever bir paşa olup pek çok hayır eseri yaptırmıştır.
Lale Devri’nde yapılanlara karşı olanlar Patrona Halil İsyanını çıkarırlar ve paşanın öldürülmesini isterler. İsyan neticesinde; 1 Ekim 1730 tarihi sabahı sarayda öldürülen İbrahim Paşa ile damatlarının cesetleri isyancılara teslim edilir.
Damat İbrahim Paşa Çeşmesi’nin Genel Görüntüsü Topkapı Sarayı
Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Çeşmesi; İstanbul’un Üsküdar İlçesi Ahmediye Mahallesi Gündoğumu Caddesi’nde bulunan İskender Baba Tekkesi duvarında olup suyu akmamaktadır.
Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Çeşmesi 1945 yılında İskender Baba Tekkesi önünde iken bina ve çeşme harap durumda olduğundan çeşmenin zarar görmemesi için Topkapı Sarayı’nın 2. avlu çıkış kapısının sağ tarafındaki duvarına monte edilmiştir. Bu çeşmenin suyu da akmamaktadır. Su haznesi İskender Baba Tekkesi önünde bulunan çeşmenin mermer yüzeyi ise aslına uygun olarak yeniden ihya edilmiştir. Bu şekilde aynı kitabeli çeşmeden hem Topkapı Sarayı’nın 2. avlusunda hem de İskender Baba Tekkesi’nin önünde olmak üzere iki çeşme bulunmaktadır.
Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Çeşmesi’nin şairi Rahmi’dir.
Damat İbrahim Paşa Çeşmesi’nin Kitabesi Üsküdar
Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Çeşme Kitâbesinin Okunuşu:
Hidîv-i bahr u berr Sultân Ahmed Hân-ı Gâzi’nin
Garik-i lücce-i hayrâtıdır dünyâ ve mâ-fi-hâ
O şâhinşâhın âsâr-ı kemâl-i bahtıdır kim Hakk
Âna bir böyle sadr-ı hayr-hahı eyledi i‘tâ
Mekârim-pîşe İbrâhim Pâşa’yı kerem-ver kim
Su içmek gibidir yanında bezl-i mâmelek Hakka
Aceb mi cû-yı şîr-i lutfu cârî olsa dünyâya
Der-i dilcûsu halka maksem-i erzakdır gûyâ
Bu şehrin dahi âba ihtiyacın eyleyüb idrâk
Zülâl-i merhametle eyledi sükkânını irvâ
Hüdâ sa’yinde meşkûr eyleyüb ol sadr-ı zî-şânı
Safâ-yı meşrebin gerd-i kederden hıfz ide Mevlâ
Itâş-ı dehre işrâb eyledim tarihin ey Rahmî
Bu ‘aynı Âsaf İbrahîm Paşa eyledi icrâ
1141
Günümüz Türkçesi:
Denizler ve karalar sultanı Gazi Ahmet Han’ın veziri
Dünya ve içindekiler hayırlar denizine gark olmuş idi
O şahlar şahına kusursuz eserler yapmak nasip etti Hak
Ona böyle hayırsever bir sadrazam verdi bak
İşi hep cömertlik olan ikram sahibi İbrahim Paşa
Su içmek gibidir ona, malını harcamak Hak yolunda
Acaba lütufları süt ırmağı gibi akar mı dünyaya
Gönlün aradığı yer sanki su maksemi oldu halka
Bu Üsküdar bölgesinin de suya ihtiyacını idrak etti
Merhametle tatlı su getirerek sakinlerin susuzluğunu giderdi
Şan sahibi sadrazamın Allah gayretini kabul etsin
Huyu güzel vezire Mevla keder vermesin
Zamanın susuzlarına yazdım tarihini ey Rahmi
Vezir İbrahim Paşa yaptırdı bu çeşmeyi
H.1141 – M.1728
Damat İbrahim Paşa Çeşmesi’nin Kitabesi Topkapı Sarayı
Mirat-ı İstanbul isimli eserin 111 ile 112 sayfasındaki İbrahim Paşa Çeşmesi
Çeşme Kitâbesinin farklı bir nüshası Mirat-ı İstanbul isimli eserin 111 ile 112 sayfasında şöyle geçmektedir:
Metnin Okunuşu:
Bu civarda İskender Dergâhı kâindir ki bunu Safayî-zâde Hacı Mehemmed Efendi nâmında bir ehl-i hayr tecdîden binâ eylemişdir. Türbe ittisâlindeki çeşme üzerinde yazılı olan târih ber-vech-i âtîdir.
Metnin Günümüz Türkçesi:
Bu civarda İskender Dergâhı bulunmaktadır. Bu dergâhı Safayîzâde Hacı Mehmet Efendi isimli bir hayır sahibi yenileyerek yaptırmıştır. Türbenin bitişiğinde bulunan çeşme üzerinde yazılı olan tarih aynıyla aşağıdadır:
Çeşme Kitâbesinin Okunuşu:
Hidîv-i bahr u berr Sultân Ahmed Hân-ı Gâzi’nin
Garik-i lücce-i hayrâtıdır dünyâ ve mâ-fi-hâ
Hak âna bir böyle sad-hayr-hahı eyledi i‘tâ
Mekârim-pîşe ol İbrahim Pâşâ-yı kerem-ver kim
Su içmek gibidir yanında bezl-i mâmelek Hakka
Aceb mi çok şirin lütfü cârî olsa dünyâya
Der-i dil-cûy-ı hakka maksem-i erzâkıdır gûyâ
Bu şehrin dahi âba ihtiyacın eyleyüb idrâk
Zülâl-i merhametle eyledi sükkânını irvâ
Hüdâ sa’yini meşkûr eyleyüb ol sadr-ı zî-şânı
Safâ-yı meşrebin kerb-i kederden hıfz ide Mevlâ
Itâşın dehre işrâb eyledim tarihin ey Rahmî
Bu ‘aynı Âsafâ İbrahîm Paşa eyledi icrâ
1131
Günümüz Türkçesi:
Denizler ve karalar sultanı Gazi Ahmet Han’ın veziri
Dünya ve içindekiler hayırlar denizine gark olmuş idi
Hak ona böyle yüzlerce hayırsever birini verdi bak
İşi hep cömertlik olan ikram sahibi İbrahim Paşa
Su içmek gibidir ona, malını harcamak Hak yolunda
Acaba lütufları süt ırmağı gibi akar mı dünyaya
Doğrusu gönlün aradığı yer sanki su maksemi oldu halka
Bu Üsküdar bölgesinin de suya ihtiyacını idrak etti
Merhametle tatlı su getirerek sakinlerin susuzluğunu giderdi
Şan sahibi sadrazamın Allah gayretini kabul etsin
Huyu güzel vezire Mevla tasa keder vermesin
Zamanın susuzlarına yazdım tarihini ey Rahmi
Vezir İbrahim Paşa yaptırdı bu çeşmeyi
H.1131 – M.1718
Damat İbrahim Paşa Çeşmesi’nin Süsü Üsküdar
Not: İskender Baba Tekkesi önündeki Nevşehirli Damat
İbrahim Paşa Çeşmesi’nin Süsü Topkapı Sarayı
İbrahim Paşa Çeşmesi’nin fotoğrafları 9 Eylül 2017 Cumartesi, 16:36 civarlarında çekilmiştir. Topkapı Sarayı 2. avludaki İbrahim Paşa Çeşmesi’nin fotoğrafları ise 25 Nisan 2026 Cumartesi, 16:58 civarlarında çekilmiştir.
Yorumlar